Mỹ gia tăng hạn chế đối với du học sinh Trung Quốc

Mỹ gia tăng hạn chế đối với du học sinh Trung Quốc
Biển báo an toàn   

2019-08-14 01:02:40

Không chỉ là tiền tệ, thuế quan hay công nghệ, những căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc cũng đang được thể hiện rõ trên lĩnh vực giáo dục.

Siết chặt với ngành “nhạy cảm”

Ôm giấc mơ du học Mỹ, Vivian Lee, 19 tuổi, đã ngồi bốn tiếng đồng hồ tàu hỏa từ Vũ Hán để tới Lãnh sự quán Mỹ tại thành phố Quảng Châu, nơi gần nhất mà cô có thể phỏng vấn xin visa.

Nhân viên thị thực chỉ hỏi cô duy nhất một câu: “Cô đăng ký học ngành gì?” rồi thông báo cô phải chờ qua giai đoạn thẩm tra lý lịch. Điều này làm Vivian ngạc nhiên, bởi cô chỉ đăng ký một khóa học ngắn hạn hai tháng tại Đại học California Berkeley, một trong những trường đại học chuyên ngành kỹ thuật hàng đầu thế giới, nổi tiếng với các ngành đạo tạo như kỹ thuật hàng không vũ trụ.

Đại học UC Berkeley (ảnh US News)

Sau hơn tháng chờ đợi và nhà trường nơi cô đăng ký du học phải gửi một bức thư bảo đảm, cam đoan rằng cô sẽ không được vào bất kỳ phòng thí nghiệm nào, cuối cùng Lãnh sự quán Mỹ mới cấp visa cho cô. Dù vậy, Vivian còn may mắn hơn vài người bạn khác, những học sinh đăng ký ngành tự động hóa đã bị từ chối visa.

Theo thống kê chính thức, năm học 2017-2018, có khoảng 360.000 sinh viên Trung Quốc sang Mỹ du học, tăng gấp hơn 3,5 lần so với cách đây một thập niên. Tuy nhiên, kể từ khi cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung leo thang căng thẳng, Washington đã thắt chặt các quy định cấp thị thực cho du học sinh Trung Quốc cũng như tăng cường kiểm tra sự hợp tác nghiên cứu giữa hai nước. 

"Kiểm soát thị thực chặt chẽ hơn của chính quyền Mỹ như là thông điệp sinh viên Trung Quốc không được chào đón ở đây", Lavender Jiang, du học sinh Trung Quốc, 20 tuổi, đang học ngành kỹ thuật điện tại Đại học Carnegie Mellon ở Pittsburgh, chia sẻ. "Điều này khiến tôi cảm thấy như thể ai đó đóng sầm cánh cửa ngay trước mặt mình vậy."

Nguy cơ với ngành kinh doanh giáo dục

Những phụ huynh Trung Quốc vốn nổi tiếng vì nỗi ám ảnh về giáo dục. Việc nền kinh tế phát triển phi mã giúp đời sống đi lên mạnh mẽ trong những năm qua đã tạo điều kiện cho nhiều gia đình cho con đi du học.

Theo khảo sát của trang Hurun Report, năm 2015, các gia đình triệu phú Trung Quốc thường sẵn sàng dành tới 1/4 chi tiêu hàng năm cho việc học hành của con em mình. Riêng năm 2017, đã có hơn 600.000 sinh viên Trung Quốc đi du học khắp các nước, phần lớn lựa chọn các chuyên ngành thuộc lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, toán học và khoa học. Trung Quốc chính là thị trường lớn và đầy tiềm năng đang được các trường đại học trên thế giới, trong đó có trường của Mỹ, tập trung khai thác.

Sinh viên quốc tế đem lại 39 tỷ USD doanh thu hàng năm cho ngành giáo dục Mỹ - hiện là ngành xuất khẩu dịch vụ lớn thứ 5 của nước Mỹ. Ở nhiều trường, sinh viên Trung Quốc chiếm tới khoảng 20% tổng số sinh viên, là nguồn thu cốt lõi cho nhà trường.

Ở nhiều trưởng, tỉ lệ sinh viên Trung Quốc lên đến 20% (ảnh SCMP)

Tuy nhiên, vấn đề địa chính trị hiện đang cản trở hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực giáo dục, khi chính quyền Tổng thống Trump gia tăng các hạn chế đối với các doanh nghiệp và công dân Trung Quốc như một phần của cuộc chiến thương mại rộng lớn hơn.

Năm 2018, Mỹ đã rút ngắn thời hạn thị thực cho sinh viên Trung Quốc trong các ngành hàng không, tự động hóa và các ngành công nghệ cao khác, từ năm năm xuống còn một năm, với lý do ngăn chặn nguy cơ gián điệp và trộm cắp tài sản trí tuệ. Cơ quan tình báo Mỹ cũng cảnh báo các trường đại học về nguy cơ này và kêu gọi các trường phải được đào tạo về cách xác định mối đe dọa tiềm ẩn.

Không ít trường đại học ở Mỹ lo ngại Trung Quốc có thể trả đũa bằng cách “cắt nguồn cung sinh viên”, tương tự điều Bắc Kinh đã làm vào giữa 2017. Khi đó, phản ứng với sự xấu đi trong quan hệ với Đài Loan, Bắc Kinh đã cắt giảm một nửa số giấy phép cấp cho sinh viên đại lục sang học tại Đài Loan.

Mới đây nhất, vào tháng 6-2019, Bắc Kinh đã đưa ra cảnh báo rằng: "Bộ Giáo dục nhắc nhở sinh viên và các nhà nghiên cứu tăng cường đánh giá rủi ro trước khi ra nước ngoài học…”.

Mặc dù vậy, các chuyên gia cho rằng khác với trường hợp Đài Loan, với Mỹ, chính quyền Trung Quốc sẽ khó tác động trực tiếp để hạn chế số du học sinh.  

Cạnh tranh gia tăng

Một báo cáo từ Tập đoàn thương mại giáo dục NAFSA, công bố tháng 5 vừa qua, cho thấy tuyển sinh quốc tế ở Mỹ đã giảm 6,6% trong năm học này, nguyên nhân một phần là do những lo ngại trong chính sách liên bang. Và địa điểm mới được lựa chọn thay thế là Anh và Canada.

Có các nước cạnh tranh với Mỹ để giành sinh viên (ảnh The Star)

David Lewis, một cố vấn giáo dục nhiều năm tại thị trường Trung Quốc, cho biết năm ngoái, có tới 95% học sinh được ông tư vấn đã nộp đơn vào cả hai trường đại học tại Mỹ và Anh, tăng gấp ba lần so với số sinh viên lựa chọn Vương quốc Anh hồi năm 2016.

Trong khi đó, quốc gia hàng xóm của Mỹ là Canada dường như đang muốn tranh thủ cơ hội, thể hiện là môi trường cởi mở hơn chào đón các sinh viên quốc tế, với việc xử lý visa cấp tốc cho người đăng ký. Điểm thu hút hơn nữa là chính quyền Canada cung cấp thị thực làm việc tới ba năm cho các sinh viên tốt nghiệp, đồng thời giúp sinh viên quốc tế dễ dàng di cư hơn. Điều này trái ngược với Mỹ, khi chính quyền Trump có các quy định mới ngăn cản các công ty thuê sinh viên quốc tế.

Lindsey Qian, một sinh viên ngành marketing vừa rút đơn đăng ký học thạc sĩ ở Mỹ để chuyển sang Singapore và Hongkong chia sẻ: "Những tin tức gần đây về mối quan hệ xấu đi giữa Trung Quốc và Mỹ cùng chính sách thắt chặt chương trình visa H-1B (cho phép các doanh nghiệp Mỹ bảo lãnh cho lao động nước ngoài có chuyên môn đến Mỹ làm việc) khiến tôi lo ngại mình khó có thể tìm được việc làm ở Mỹ sau khi tốt nghiệp”.

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung càng leo thang, các nhà giáo dục, các trường học và cả các phụ huynh Trung Quốc càng lo ngại. Mối lo về các thay đổi chính sách buộc họ dành quan tâm đặc biệt tới cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2020. Họ lo ngại, nếu ông Donald Trump giành chiến thắng trong cuộc đua tới, Washington có thể siết chặt hơn nữa vấn đề chống nhập cư cũng như chính sách với Trung Quốc.

(Theo Nikkei, SCMP)